Budowle z historią

Zapora łukowa widziana z góry ma kształt łuku wybrzuszonego w kierunku przeciwnym do nurtu przegrodzonej rzeki. Kształt taki powoduje, że znaczna część siły naporu wody jest przenoszona wzdłuż zapory na stanowiące podporę zbocza do­liny, a nie na jej dno, jak w przypadku zapory cięż­kiej. Wielką zaletą tej konstrukcji jest to, że uży­wając takiej samej ilości materiału, jak przy budowie zapory ciężkiej otrzymuje się znacznie wytrzymalszą strukturę. Jedną z pierwszych zapór łukowych wybudowa­no w XVII wieku w Elche w Hiszpanii. Była to budowla wysoka na 23 metry i o grubości zaled­wie 10 metrów. Stosunek wysokości do grubości wynosił tu zaledwie nieco ponad 2, zapora była więc zbyt wąska, by być uznaną za klasyczną zapo­rę ciężką. Od tego czasu Hiszpanie zdali sobie spra­wę, że konstrukcje łukowe nadają się szczególnie do wznoszenia w wąskich i głębokich skalistych wąwozach rzecznych. Łuk zapory może mieć bo­wiem ograniczoną długość i wymaga mocnych podpór. Zapory łukowe uważane są za bardzo bez­pieczne i nigdy nie odnotowano katastrofy spowo­dowanej zawaleniem się ściany. Konstrukcje łuko­we narażone są jednak na inne niebezpieczeństwa – w 1959 roku wskutek przesunięć w skałach sta­nowiących podpory uszkodzeniu uległa zapora Malpasset we Francji. Nazwa zapory łukowej wywodzi się z jej wyglądu – jak wyżej napisano zapora łukowa z góry przypomina kształtem łuk.

W Hiszpanii, Prowansji i Langwedocji wciąż można znaleźć rzymskie zapory i akwedukty zbu­dowane po to, by zaopatrywać w wodę sąsiednie miasta. Maurowie, władający znaczną częścią Hisz­panii od 711 roku, nie kontynuowali rzymskiej tradycji, preferując magazynowanie wody pitnej w zbiornikach podziemnych. Od czasu wypędzenia Maurów, aż po XIX wiek, Hiszpania przewodziła w świecie w budowaniu zapór dla celów irygacyjnych. W Boliwii wzniesiono system zapór zapew­niających stałe zaopatrzenie w wodę młynów wod­nych kruszących wydobywaną tam rudę srebra. Hiszpańska obecność w Meksyku i Kalifornii zaowocowała powstawaniem zapór wodnych jako części planu nawadniania. W innej części Ameryki Północnej – bogatej w drewno Nowej Anglii za­pory powstawały, by napędzać siłą wody tartaki Budowa turbin i generatorów pod koniec XIX wieku umożliwiła uzyskanie energii elektrycznej przy wykorzystaniu siły spadku wody. Elektrownie wodne zwykle wymagają budowy zapory, by pow­stał zbiornik zapewniający ciągły dopływ wody do turbin i odpowiednia różnica poziomów. Energia uzyskiwana w ten sposób stała się dziś bardzo waż­nym składnikiem bilansu energetycznego niektó­rych państw. Na przykład w Norwegii elektrownie wodne wytwarzają dziś prawie całą zużywaną tam energię elektryczną, a więc energia elektryczna funkcjonująca w Norwegii funkcjonuje w tym kraju tylko dzięki elektrowniom wodnych.