Budowle z historią

Najstarsze zapory były prawdopodobnie wałami ziemnymi usypywanymi w ten spo­sób, by spiętrzyć wody rzeki i utworzyć zbiornik. W przypadku, gdy rzeka okresowo wysy­chała, zapas wody w zbiorniku wystarczał na cały rok. Rzymianie wznieśli liczne zapory w Europie Północnej, używając do budowy zaprawy murarskiej i betonu. Za czasów Nerona w pobliżu stolicy imperium wzniesiono trzy zapory, dzięki którym utworzono trzy sztuczne zbiorniki, mają­ce służyć rozrywce władcy. Austriacy budowali zapory, by w utworzonych zbiornikach hodować ryby. Austriaccy inżynierowie wznieśli też kilka zapór w Dolomitach, by zapobiegać powodziom w Południowym Tyrolu (obecnie Górna Adyga we Włoszech) i w północnych Włoszech. Zapoczątkowana około roku 1760 rewolucja prze­mysłowa zrodziła między innymi zapotrzebowanie na tani, szybki i sprawny transport coraz większej ilości surowców i wytworzonych dóbr. W efekcie w przodujących podówczas krajach – Francji i Anglii – powstało wiele zapór. Niektóre z nich służyły do kontrolowania poziomu wody w rze­kach, tak by umożliwić na nich całoroczną żeg­lugę. Inne z kolei służyły zaopatrywaniu w wodę. szybko rozrastającej się sieci kanałów. Powstawały również wielkie zbiorniki wodne będące rezerwu­arami wody pitnej dla gwałtownie rozwijających się miast przemysłowych. szybko rozrastającej się sieci kanałów. Powstawały również wielkie zbiorniki wodne będące rezerwu­arami wody pitnej dla gwałtownie rozwijających się miast przemysłowych.

Zapory wykonane w całości z jednego materiału nazywamy jednorodnymi. Wiele tego typu budow­li ziemnych jest używanych do dziś. Wyposaża się je w urządzenia przelewowe, mogące odprowadzić w sposób kontrolowany duże ilości wód powodzio­wych. Każdy przelew wody przez koronę zapory mógłby bowiem doprowadzić do erozji wału i w efekcie do zniszczenia zapory. Również prze­sączanie wody przez materiał zapory musi być kon­trolowane, by nie doprowadzić do przesunięć mate­riału i osłabienia struktury. Aby zapory ziemne były stabilne i bezpieczne, wprowadzono liczne udoskonalenia. Przy zaporach jednorodnych stosuje się technikę drenażu pozwa­lającą na osuszanie podstawy oraz odsłoniętej czę­ści wału. Dzięki temu ta część zapory pozostaje sucha i stabilna. Trawa siana na wale zapobiega jego erozji wywołanej opadami atmosferycznymi. Z kolei wybrukowanie części podwodnej chroni ją przed erozją wywołaną falowaniem. Współczesne zapory ziemne są konstrukcjami zło­żonymi. Wewnętrzny nieprzepuszczalny rdzeń sięga głęboko, tworząc również fundament zapo­ry. Konstrukcja zprojektowana w XIX wieku skła­dała się z glinianego rdzenia przechodzącego przez środek wału zapory i sięgającego w głąb aż do rowu wyrytego w skalnym, nieprzepuszczalnym podło­żu. W ten sposób tworzy się warstwa nieprzepusz­czalna dla wody, a wkopanie rdzenia w stabilne podłoże uniemożliwia przesuwanie się zapory pod naporem mas wody.

Upadek może być przyczyną trwałego uszkodzenia malca a nawet może doprowadzić do jego śmierci. Dlatego trzeba dobrze zabezpieczyć nasz dom przed upadkami. Według zasady lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Ważne, aby maluszka nigdy nie zostawiać na łóżku czy przebieraku. Upadek taki jest bowiem bardzo niebezpieczny. Gdy malec zaczyna chodzić nie jest trudno o upadek. Maluchy są narażone na upadki z parapetów, łóżek oraz ze schodów. Dlatego dziecko powinno wiedzieć, że nie wolno mu wchodzić na te miejsce. Jednak nawet grzeczny maluch może wykorzystać chwilkę nieuwagi rodzica i wdrapać się na schody. Dlatego jeśli mamy w domu schody to muszą być zabezpieczone wysokim płotem przed malcem. Większe dzieci spadają często z rowerków ze sprzętu na placu zabaw lub z dachów. Najwięcej wypadków zdarza się maluchom do czwartego roku życia. Więc nie należy zostawiać takiego malca bez opieki. Dzieci często wpadają z okien. Dlatego należy zabezpieczyć okno przed malcem, tak aby nie mógł je otworzyć szerzej niż na 10 cm. Jeśli posiadamy balkon też musi mieć płot o szczebelki na 1.5 m wysokości i o szczebelkach rozstawionych co 10 cm.

Za zaporą, wskutek zalania doliny rzecznej, powstaje sztuczne jezioro. Ale zalewanie dolin rzecznych przy budowie zbiorników retencyjnych także rodzi poważne problemy. Często tysiące ludzi zamieszkujących tereny przeznaczone do zalania musi opuścić swe domy. Zniszczeniu ulega środo­wisko naturalne, często traci się przy tym tereny cenne rolniczo. Zalaniu mogą ulec bezcenne dobra kultury (przypadek tamy asuańskiej na Nilu). Wraz ze wzrostem liczby wznoszonych zapór są one często lokowane w miejscach, które po­przednio nie zostałyby zaakceptowane. Niekiedy wznosi sieje na terenach o szczególnej aktywności sejsmicznej, gdzie bardzo trudno zapewnić bez­pieczeństwo konstrukcji. Niektórzy naukowcy sugerują, że napór wody ze zbiorników może być przyczyną słabych wstrząsów sejsmicznych. Rze­czywiście, słabe trzęsienia ziemi były odnotowy­wane na terenach, gdzie przed budową zapory zja­wiska takie nigdy nie były obserwowane. Bardzo pouczający jest przykład zapory Afobaka w Surinamie, w Ameryce Południowej. Zaporę wzniesiono tam w 1964 roku, tworząc tym samym sztuczne jezioro, które przykryło swymi wodami 1500 km2 dziewiczej puszczy tropikalnej. W wodzie nastąpił rozkład zatopionych drzew, co spowodowało wytwarzanie się trującego siarkowodoru. Powstający kwas siarkowodorowy za­kwasił wodę do tego stopnia, że skorodowały obu­dowy turbin elektrowni wodnej. Jednocześnie butwiejące szczątki roślinne dostarczyły pożywki hiacyntom wodnym i innej roślinności wodnej. Gęsty kożuch pływającej roślinności uniemoż­liwił dotarcie światła pod wodę i zahamował roz­wój roślinności stanowiącej pożywienie ryb. W efekcie ryby wyginęły. Co gorsza, stojące gni­jące wody pokryte gęstym kożuchem hiacynta wod­nego stały się źródłem malarii i innych groźnych chorób tropikalnych. Tych przerażających efektów można było uniknąć, gdyby dokładnie przestudio­wano wszystkie aspekty ekologii proponowanego miejsca budowy zapory oraz gdyby ściśle stoso­wano się do ustaleń i ostrzeżeń specjalistów.